Ancient Egypt

วันขึ้นปีใหม่และปฏิทิน 12 เดือนของอียิปต์โบราณ

posted on 27 May 2009 01:31 by iyakoop

wpt-rnpt หรือ Wep-renpet แปลว่า "Opening of the Year"

wp = Seperate หรือ Open เป็น verb (คำเดียวกับ wp ในชื่อเทพ Wepwawet)
wpt การเติม t ลงไปเป็นไวยากรณ์ จาก Open เลยเป็น Opening
rnpt = Year

ดังนั้น wpt-rnpt แปลว่า Opening of the Year หรือแปลว่า การขึ้นปีใหม่นั่นเอง

แต่วันขึ้นปีใหม่ของอียิปต์โบราณไม่ได้ตรงกับ 1 มกราคมอย่างแน่นอน แต่วันขึ้นปีใหม่ของชาวอียิปต์โบราณจะประมาณกลางเดือนกรกฎาคมโดยใช้การปรากฏตัวของดาว Sirius เป็นเกณฑ์

ดาว Sirius หรือที่กรีกเรียกว่า Sothis นั้น เรียกเป็นภาษาอียิปต์โบราณว่า spdt (Sopdet) จะสว่างบนท้องฟ้าอยู่นานหลายเดือนก่อนที่จะถึงปีใหม่ (กลางเดือน ก.ค.) ประมาณ 70 วัน ดาวดวงนี้จะหายไปจากท้องฟ้า เมื่อดาวหายไป ชาวอียิปต์โบราณก็เฝ้ามองที่เมื่อไรดาว Sirius โผล่ขึ้นมาให้เห็นอีกครั้ง เมื่อนั้นคือ "ปีใหม่"

และที่สำคัญ ทุกครั้งที่ Sirius ปรากฏอีกครั้งในฟากฟ้า จะเป็นวันที่แม่น้ำไนล์เริ่มไหลมาท่วม (ฤดูน้ำหลาก) 2 ฟากฝั่งอีกครั้ง เปรียบเสมือนการเกิดใหม่ (น้ำกลับมาท่วมใหม่) นั่นเอง

และเมื่อนับวันที่ดาว Sirius ขึ้นสู่ท้องฟ้าคือ วันที่ 1 ของเดือนที่ 1 ของฤดูน้ำหลากเป็นวันขึ้นปีใหม่ เขาก็จะนับวันนี้อ้างอิงเป็นการครบปีของ “วันขึ้นครองราชย์” ของฟาโรห์ไปด้วย

ชาวอียิปต์โบราณใช้ปฏิทินแบบปีละ 12 เดือน เดือนละ 30 วัน รวมเป็น 360 วัน เขาจะเพิ่ม 5 วันสุดท้ายของแต่ละปี เป็นการ "ฉลองวันเกิดให้แด่เหล่าเทพเจ้า" (อ่านเพิ่มเรื่องตำนานของเทพเจ้าเร) ตามนี้
วันที่ 1 วันเกิดของ Osiris
วันที่ 2 วันเกิดของ Horus
วันที่ 3 วันเกิดของ Seth
วันที่ 4 วันเกิดของ Isis
วันที่ 5 วันเกิดของ Nephthys
รวมเป็น 365 วัน

แต่อีก 1/4 วันที่หายไปยังมีรายละเอียดจากหลักฐานที่พบในสมัยต่างๆ ที่แตกต่างกันออกไปอีก บางแหล่งข้อมูลก็บอกว่าชาวอียิปต์โบราณทราบครับ แต่ว่าไม่สนใจที่จะเพิ่มวัน และไม่สนใจที่จะขยับพิธีกรรมต่างๆ ไปให้ตรงกับวันที่เคลื่อนออกไปในแต่ละปีด้วย บางแหล่งข้อมูลก็บอกว่าไม่ทราบ

มาดูแหล่งข้อมูลที่บอกว่าทราบกันก่อน เขาบอกว่า...

"Although the Egyptians knew of this quarter-day error, they still maintained their 365 day calendar for ceremonial reasons."

นอกจากนี้ ยังมีบางแหล่งบอกอีกว่า พวกเขาจะไม่มีการเพิ่มวัน 1 วันทุกๆ 4 ปี แต่ว่าจะมีการเพิ่ม "1 ปี ทุกๆ 1460 ปี" เข้าไปแทนครับ (ก็เหมือนกัน แต่แทนที่จะค่อยๆ เพิ่ม นี่เล่นเพิ่มรวดเดียวเลย) แต่ก็ไม่มีหลักฐานสนับสนุนความจริงเท็จเหมือนกันครับว่าข้อมูลนี้ถูกต้องแค่ไหน

บ้างก็บอกว่า ในวัน 5 วันสุดท้ายที่เพิ่มเข้ามาปลายปี บางปีจะมีการเพิ่มวันที่ 6 เข้ามาด้วย ก็ว่ากันไป แต่ก็ไม่ได้บอกว่าวันที่ 6 คือวันเกิดของเทพองค์ไหน และไม่ได้บอกว่าสำคัญยังไง

ส่วนแนวคิดที่บอกว่าชาวอียิปต์โบราณไม่รู้ ก็ยังมีเหมือนกัน

และยังมีข้อมูลเสริมว่า เพิ่งมามีการปรับเพิ่มวัน 1 วันทุกๆ 4 ปีเข้าไปสมัยฟาโรห์ Ptolemy III แต่ว่าไม่ได้รับความนิยมมากนัก ก็เลยล้มเลิกไป (เป็นไปได้ว่าได้รับอิทธิพลมาจาก Greek) แต่ว่าเมื่อมาถึงสมัยที่อียิปต์โบราณล่มสลาย สมัย Augustus ประมาณ 30 B.C. ก็มีการเพิ่มวัน 1 วันทุกๆ 4 ปีเข้าไปจนคล้ายๆ กับปัจจุบัน

แต่ในดินแดนที่เต็มไปด้วยความแห้งแล้งแบบทะเลทรายและไม่มีฝนตกจะมีฤดูกาลบ้างหรือไม่? ชาวไอย์คุปต์มีการแบ่งฤดูกาลเช่นกัน ฤดูกาลของชาวอียิปต์โบราณแบ่งจากการเอ่อล้นของแม่น้ำไนล์ ซึ่งประกอบไปด้วย 3 ฤดู คือ
1. Akhet ฤดูน้ำหลาก (ก.ค.-ต.ค.)
2. Peret ฤดูเพาะปลูก (พ.ย.-ก.พ.)
3. Shemu เก็บเกี่ยว (มี.ค.-มิ.ย.)

โดยแต่ละฤดูจะกินเวลา 4 เดือน ในแต่ละเดือนจะมีเทพเจ้าประจำของเดือนนั้น โดยรายละเอียดดังนี้

ฤดูน้ำหลากเดือนที่ 1 ชื่อ txi (ชื่อเดือนในสมัย Middle Kingdom) อ่านว่า tekhi แปลว่า He of the Plumb-bob ซึ่งเป็นฉายาหนึ่งของเทพ Thoth หรือ diehuty (ชื่อเดือนในสมัย New Kingdom จนถึงสมัย Coptic djehut(y) (ดเจฮูตี) ก็คือพระนามของเทพ Thoth) ตรงกับ 19 กรกฎาคม -17 สิงหาคม

ฤดูน้ำหลากเดือนที่ 2 ชื่อ mnxt อ่านว่า menkhet แปลว่า Clothing หรือ paophi ตรงกับ 18 สิงหาคม - 16 กันยายน

ฤดูน้ำหลากเดือนที่ 3 ชื่อ Xnt Hwt-Hrw อ่านว่า khenet hut-heru แปลว่า Voyage of Hathor หรือ athyr ตรงกับ 17 กันยายน – 16 ตุลาคม

ฤดูน้ำหลากเดือนที่ 4 ชื่อ nHb-kAw อ่านว่า neheb-kau แปลว่า Apportioner of Kas (วิญญาณ) หรือ sholiak 17ตุลาคม – 15 พฤศจิกายน

ฤดูเพาะปลูกเดือนที่ 1 ชื่อ Sf-bdt อ่านว่า shef-bedet แปลว่า Swelling of Emmer-Wheat หรือ tybi ตรงกับ 16 พฤศจิกายน – 15 ธันวาคม

ฤดูเพาะปลูกเดือนที่ 2 ชื่อ rkH-aA อ่านว่า rekeh-aa แปลว่า Big Burning หรือ meshir ตรงกับ 16 ธันวาคม -14 มกราคม

ฤดูเพาะปลูกเดือนที่ 3 ชื่อ rkH-nDs อ่านว่า rekeh-nedjes แปลว่า Little Burning หรือ phamenoth ตรงกับ 15 มกราคม -13 กุมภาพันธ์

ฤดูเพาะปลูกเดือนที่ 4 ชื่อ rnn-wtt อ่านว่า renen-wetet แปลว่า Rennutet (เทพีแห่งการเก็บเกี่ยว) หรือ pharmouthi ตรงกับ 14 กุมภาพันธ์-15 มีนาคม

ฤดูเก็บเกี่ยวเดือนที่ 1 ชื่อ xnsw อ่านว่า Khonsu (พระนามเทพคอนซู) หรือ pashons ตรงกับ 16 มีนาคม – 14 เมษายน

ฤดูเก็บเกี่ยวเดือนที่ 2 ชื่อ xnt-Xty-prti อ่านว่า khenet-khety-pereti แปลว่า Khentekhtai-perti (พระนามของเทพ) หรือ payni ตรงกับ 15 เมษายน – 14 พฤษภาคม

ฤดูเก็บเกี่ยวเดือนที่ 3 ชื่อ ipt Hmt อ่านว่า ipet hemet แปลว่า She whose incarnation is select หรือ epiphi ตรงกับ 15 พฤษภาคม -13 มิถุนายน

ฤดูเก็บเกี่ยวเดือนที่ 4 ชื่อ wpt-rnpt อ่านว่า wepet-renpet แปลว่า Opening of the Year หรือ mesori 14 มิถุนายน -13 กรกฎาคม

Wep-renpet ซึ่งเป็นวันขึ้นปีใหม่นั้นแน่นอนก็ยอมมีงานเฉลิมฉลอง การเฉลิมฉลองในช่วงฤดูน้ำหลากนี้มีหลายงานเริ่มตั้งแต่วันที่ 1 เลยทีเดียว โดยมีการนำเบียร์ที่หมักไว้อย่างดีมาเปิดเพื่อดื่มฉลอง ในรายละเอียดของการเฉลิมฉลองมีข้อถกเถียงขัดแย้งแตกต่างกันมากพอสมควร โดยสรุปการเฉลิมฉลองจะมีหลักๆ ตามนี้

1. ฉลองให้เทพเจ้ารา
เนื่องจากวันปีใหม่ยังเป็นวันประสูติครั้งแรกของเทพเจ้าราด้วย จึงมีการฉลองใหญ่แด่เทพองค์นี้ นอกจากนี้ วันปีใหม่ยังถือเป็นวันประสูติของฟาโรห์และวันครบรอบการครองราชย์ไปด้วย (ไม่ว่าจะประสูติหรือครองราชย์จริงวันไหนก็ตาม)

2. ฉลองให้เทพ Sopdet (Sothis) ซึ่งเป็นเทพเจ้าที่มีความเกี่ยวข้องกับดาว Sirius เนื่องจากวันที่แม่น้ำไนล์หลากวันแรกจะตรงกับวันที่ดาว Sirius ขึ้นสู่ท้องฟ้า

3. ฉลองเทศกาลของธอธซึ่งเป็นเทพเจ้าประจำเดือนแรกของปี

4. เทศกาลโอเปต (Opet Festival) เทศกาลนี้จะจัดในช่วงเดือนที่ 2 ของช่วง Akhet
โอเปตเป็นเทศกาลที่เริ่มจัดขึ้นในช่วงราชอาณาจักรใหม่โดยเป็นเทศกาลที่จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลอง Triad แห่ง Thebes อันประกอบด้วยเทพอามุน มุตและคอนซู (Amun Mut Khonsu)

เทศกาลโอเปตนับเป็นเทศกาลที่สำคัญที่สุดเทศกาลหนึ่ง โดยเทศกาลนี้จะเป็นช่วงเวลาเดียวที่จะนำเอาเทวรูปอันศักดิ์สิทธิ์ออกมาสู่สาธารณชน โดยเทวรูปจะถูกเก็บไว้ในตู้บูชาวางบนเรือจำลองที่ยกแห่โดยนักบวช แต่ก็ถือว่านี่เป็นเพียงโอกาสน้อยครั้งที่ประชาชนได้เข้าใกล้กับ "เทพเจ้า"

ขบวนแห่จะเป็นการนำเอาเทวรูปเคลื่อนจากคาร์นัค (Karnak) สู่ลัคซอร์ (Luxor) ในช่วงเริ่มแรกเทวรูปจะถูกแห่ไปทางบกโดยการหามเรือจำลอง แต่ต่อมามีการใช้เรือจริงๆ ในการแห่ทางน้ำ

ทุกอย่างในเทศกาลโอเปตจะเป็นไปอย่างยิ่งใหญ่ที่สุด ขบวนแห่ที่อลังการรายล้อมด้วยประชาชนนับไม่ถ้วน ขบวนของพระ นักเต้นรำ นักดนตรี ขบวนจะถูกตกแต่งด้วยดอกไม้ เครื่องหอมกำยาน ฯลฯ เพราะเทศกาลนี้เป็นการยืนยันถึงสิทธิ์ในอำนาจของฟาโรห์ที่จะยังคงอยู่ต่อไป

5. ฉลองให้ฮาปีเทพแห่งแม่น้ำไนล์ (คำว่า Hapy ถ้าเขียนโดยไม่มี Determinative รูป God ก็จะแปลว่า "แม่น้ำไนล์" แต่ว่าถ้ามี Determinative รูป God ก็จะหมายถึงเทพเจ้า)

6. Feast of Anket จะจัดหลังจากวันแรกของฤดูน้ำหลากไปประมาณ 6-7 วัน เป็นการฉลองให้เทพี Anket หรือเทพี Anukis ซึ่งเป็นเทพีที่ดูแลบริเวณ Aswan และ Elephantine นางเป็นมเหสีของเทพ Khnum และบริเวณแถบนั้นก็มีความเกี่ยวข้องกับการไหลของแม่น้ำไนล์ด้วย (เพราะชาวอียิปต์เชื่อว่าแม่น้ำไนล์เริ่มไหลมาจากเกาะ Elephantine)

Anket กับ Hapy เป็นเทพคนละองค์กัน เข้าใจว่า Hapy คือ เทพแห่งแม่น้ำไนล์ หรือว่ากันตรงๆ ก็คือ ตัวแม่น้ำเลยส่วน Anket จะควบคุมความอุดมสมบูรณ์ของกระแสน้ำให้ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกมากหรือน้อยแค่ไหน โดยรวมถือว่าทำหน้าที่คล้ายกันมาก แต่อาจมีจุดกำเนิดต่างถิ่นกันเลยกลายเป็นเทพคนละองค์ไป ความแตกต่างที่แน่ชัดคือ Hapy เป็นเพศชาย ส่วน Anukis (หรือ Anket เห็นว่าลงด้วยตัว t) เป็นเพศหญิง

7. ฉลองให้กับการแต่งงานเทพโอซิริสกับไอซิส หรือ ฉลองให้กับการแต่งงานของเทพโฮรัสและฮาเทอร์

The Festival of the Beautiful Reunion หรือ Festival of Het-Hert พิธีนี้ก็จะจัดในเดือนที่ 3 ของฤดู Shemu (เก็บเกี่ยว)
เป็นเทศกาลประจำปีอันศักดิ์สิทธิ์ที่จัดขึ้นร่วมกันระหว่างวิหารแห่งเดนดาราและมหาวิหารแห่งเอ็ดฟู คือเกิดในช่วงเวลา ที่พระอาทิตย์โคจรเจ้าสู้ราศี พฤษภ ( Taurus ) หรือก็คือราศีแห่งเทวีฮาเธอร์ ดังนั้นจึงเกิดเทศกาลนี้ขึ้นในช่วงวันที่ 20 เมษายนของแต่ละปี ซึ่งปฏิทินอียิปต์นับเป็นเดือนที่ 9 อยู่ในฤดูเซมุท ( Shemut )

บ้างว่าเทศกาลนี้ก็คืองานเฉลิมฉลองการเสกสมรสอันศักดิ์สิทธิ์ระหว่างเทพโอไซริสและเทวีไอซิส และบ้างก็ว่าน่าจะเป็นงานเฉลิมฉลองการเสกสมรสอันศักดิ์สิทธิ์ของโฮรัสและเทวีฮาเธอร์มากกว่า (รายละเอียดเพิ่มเติมอ่านหัวข้อวิหารเดนเดร่า)